Estate planning met huwelijkse voorwaarden (Ongelijke verdeling echtgenoten)

Door: Nicky Broeders, belastingadviseur bij Scab 

Estate planning speelt de afgelopen jaren een steeds belangrijkere rol voor ondernemers. Veel ondernemers maken inmiddels gebruik van de mogelijkheid om bij leven vermogen te schenken. Ook hebben zij in hun testament vaak bepalingen opgenomen om erfbelasting te besparen. Wat minder bekend is, is dat ook huwelijkse voorwaarden en partnerschapsvoorwaarden (geregistreerd partnerschap) mogelijkheden bieden voor estate planning. In dit artikel leggen we dit nader uit.

Wat zijn huwelijkse voorwaarden?

Wanneer een huwelijk wordt aangegaan, kunnen aanstaande echtgenoten besluiten om de onderlinge rechten en plichten schriftelijk vast te leggen. Deze huwelijkse voorwaarden moeten via een notariële akte worden vastgelegd. In de huwelijkse voorwaarden worden afspraken vastgelegd ten aanzien van bezittingen en schulden die echtgenoten hebben of zullen hebben.

Men kan afspreken dat al het vermogen gemeenschappelijk wordt. Er is dan een ‘gemeenschap van goederen’. Deze gemeenschap kan algeheel zijn. In dat geval is zowel het bestaande als het toekomstige vermogen gemeenschappelijk. Men kan ook besluiten om de gemeenschap te beperken tot alleen het vermogen dat tijdens het huwelijk wordt opgebouwd of beperken tot bepaalde vermogensbestanddelen, zoals de woning. Wanneer er helemaal geen gemeenschap van goederen wordt vastgelegd is sprake van ‘koude uitsluiting’. Veel ondernemers kiezen voor koude uitsluiting, zodat het vermogen van de  echtgenoot minder blootgesteld is aan de risico’s van de onderneming.

Hoe kunnen huwelijkse voorwaarden worden gebruikt voor estate planning? 

Wanneer het huwelijk of partnerschap eindigt door overlijden, bepaalt de wijze waarop de overledene is gehuwd mede de hoogte van de nalatenschap. De hoogte van de nalatenschap bepaalt vervolgens hoeveel erfbelasting is verschuldigd door de nabestaanden.

Is de overledene gehuwd in koude uitsluiting, dan bestaat de nalatenschap uit het vermogen van de overledene. Dat is nadelig wanneer de overledene de ‘rijkere’ echtgenoot was. Was hij of zij gehuwd in algehele gemeenschap van goederen, dan was de nalatenschap beperkt tot de helft van het gezamenlijk vermogen.

Echtgenoten hebben tijdens het huwelijk ook de mogelijkheid om de huwelijkse voorwaarden aan te passen. Door in de huwelijkse voorwaarden een gemeenschap van goederen op te nemen, verarmt de ‘rijkere’ echtgenoot ten gunste van de ‘armere’ echtgenoot. Deze vermogensverschuiving is belastingvrij.

Let op: de vermogensverschuiving tussen echtgenoten moet plaatsvinden door de huwelijkse voorwaarden te wijzigen. Gebeurt de vermogensverschuiving op een andere manier, dan is sprake van een schenking tussen echtgenoten en is schenkbelasting verschuldigd.

De man en vrouw uit het eerdere voorbeeld kunnen besluiten om hun huwelijke voorwaarden aan te passen met het oog op estate planning.

Is de verwachting dat de man eerder zal overlijden – vanwege zijn leeftijd of gezondheid – en zijn beiden gehuwd in koude uitsluiting, kan € 500.000 aan vermogen belastingvrij overgaan naar de vrouw door een gemeenschap van goederen aan te gaan. Dit verkleint de nalatenschap van de man en de erfbelasting die zijn erfgenamen verschuldigd zijn. De vrouw heeft vervolgens de mogelijkheid om het geld gedurende haar leven uit te geven of via schenkingen tegen minder schenkbelasting aan haar kinderen te schenken.

Is de verwachting dat de vrouw eerder zal overlijden en man en vrouw gehuwd in gemeenschap van goederen, dan kan het voordelig zijn om de gemeenschap te verbreken. Het voordeel is echter beperkt omdat het vermogen dat gedurende het huwelijk wordt opgebouwd, bij het opheffen van de gemeenschap gelijk tussen man en vrouw wordt verdeeld. Het wijzigen van de huwelijkse voorwaarden kan onvoorziene risico’s met zich meebrengen, bijvoorbeeld bij een faillissement of een echtscheiding. Het is verstandig om vooraf advies hierover in te winnen.

Is een breukdelengemeenschap met ongelijke breukdelen nog interessant?

Bij het aanpassen van huwelijkse voorwaarden werd tot vorig jaar regelmatig gebruikgemaakt van een breukdelengemeenschap. In plaats van de gebruikelijke 50%-50%-verdeling binnen een gemeenschap van goederen, kunnen echtgenoten kiezen voor ongelijke breukdelen. De ene echtgenoot kan bijvoorbeeld gerechtigd zijn tot 70% van het gemeenschappelijk vermogen en de andere is gerechtigd tot slechts 30%. Zeker bij grotere vermogens was de breukdelengemeenschap interessant omdat de nalatenschap van de overledene nog verder kon worden ingeperkt (30% in plaats van 50%).

Met ingang van 16 september 2025 is de breukdelengemeenschap met ongelijke breukdelen niet meer interessant in het kader van de estate planning. Voor zover een echtgenoot meer verkrijgt dan 50% van de huwelijksgemeenschap, wordt het meerdere belast wanneer de huwelijksgemeenschap wordt ontbonden, zowel bij overlijden als door echtscheiding.
Huwelijkse voorwaarden met een breukdelengemeenschap met ongelijke breukdelen worden geëerbiedigd wanneer deze vóór 16 september 2025 zijn aangegaan. In deze gevallen wordt niet aanvullend belast.

Bij estate planning is het belangrijk om ook de huwelijkse voorwaarden mee te nemen. Door de juiste huwelijkse voorwaarden aan te gaan, kunnen fiscale voordelen worden behaald.